LOCATIE
Provincie Zuid-Holland
JAAR
2013
TEAM
Marco Vermeulen
Joost van der Waal
PROGRAMMA
Geothermiebronnen, windturbines, biomassacentrales,
fresnelkassen en industriële zonneakkers
OPDRACHTGEVER
Provincie Zuid-Holland

PUBLICATIES
ZUID-HOLLAND OP S(T)ROOM

NIEUWS
BIOBASELOAD
JAARBOEK LANDSCHAPSARCHITECTUUR EN STEDENBOUW 2013

BIOBASELOAD

Ruimte & Energie - Zuid-Holland

Het aandeel duurzame energie in Zuid-Holland is momenteel slechts 4%. De provinciale beleidsdoelstelling is om dit aandeel tot 2020 te verhogen tot minimaal 14%. Volgens Europese doelstellingen is in 2050 alle energie afkomstig uit hernieuwbare bronnen. Alle zeilen zullen dus bijgezet moeten worden!
De jaarlijkse lage temperatuur warmtevraag in Zuid-Holland bedraagt in 2050 naar verwachting ca 100 PJ, de elektriciteitsbehoefte ca 130 PJ per jaar.
Biobaseload beschrijft een perspectief voor een fossielvrij Zuid-Holland in 2050 waarbij warmte voornamelijk uit de bodem (geothermie) wordt gehaald en elektriciteit uit wind en biomassa. Ook biedt het perspectief met fresnelkassen en industriële zonneakkers twee alternatieve vormen voor duurzame energieopwekking.

Geothermie
Een deel van de Zuid-Hollandse warmtebehoefte kan worden ingevuld met industriële restwarmte uit het havengebied. Momenteel worden de leidingen aangelegd om het bestaande warmtenet van Rotterdam met restwarmte uit de Botlek te voeden. Voor andere delen van Zuid-Holland lijkt geothermie de meest kosteneffectieve manier om afscheid te kunnen nemen van gasgestookte installaties, zowel in het glastuinbouwgebied als in stedelijk gebied. In het glastuinbouwgebied zijn reeds enkele geothermiebronnen in gebruik en meerdere in ontwikkeling. Ook een deel van het warmtenet van Den Haag wordt reeds gevoed door geothermie. Behalve dat het een kosteneffectieve vorm van duurzame energiewinning is heeft geothermie nog een ander belangrijk voordeel: de zichtbare ruimtelijke impact is minimaal. Daarmee is er (in tegenstelling tot bijvoorbeeld windenergie) op dit aspect weinig maatschappelijk weerstand te verwachten.
De hoge investeringen en de onzekere capaciteit vormen de belangrijkste belemmeringen voor een snelle opschaling. De kans op voldoende capaciteit is in een groot deel van Zuid-Holland echter groot, zowel op 2 kilometer diepte (Krijt) en 4 kilometer diepte (Trias). Iedere nieuwe boring levert daarnaast meer precieze informatie op over de ondergrond en de te verwachten capaciteit.
Het zou mogelijk moeten zijn (perspectief) dat in 2020 de bestaande stadswarmtenetten van Rotterdam en Den Haag volledig worden gevoed door restwarmte en geothermie en dat de helft van alle gasgestookte wkk’s in de glastuinbouwgebieden zijn vervangen door geothermie. Hier hoort bij dat de aanvoer van CO2 via de OCAP-leiding verder wordt uitgebreid. In 2030 zouden zelfs alle kassen met geothermie verwarmd kunnen worden en kan een van de grootste voedselproducerende clusters ter wereld aardgasvrij worden verklaard. Ook de stedelijke warmtenetten zijn in 2030 aardgasvrij en zelfs uitgebreid. Tot 2050 worden steeds meer bestaande wijken en nieuwe wijken van stadverwarming voorzien, waardoor er langzaam maar zeker een dekkend netwerk (Smart Thermal Grid) ontstaat, met een capaciteit van 90 PJ per jaar, waaraan (lage temperatuur) warmte kan worden geleverd en onttrokken. Er zijn daarbij een aantal schaalvoordelen te behalen. Vraag en aanbod van warmte kunnen beter op elkaar worden afgestemd doordat het aantal vragers en aanbieders wordt vergroot. Daarnaast kunnen er op strategische plekken in het netwerk (seizoens)buffers worden aangelegd. Een belangrijke impuls voor het aanleggen van een warmtenet op deze schaal is een lever- en afname verplichting van warmte. Denemarken kan daarbij als inspirerend voorbeeld fungeren.

Windeilanden
In het windrijke Zuid-Holland is windenergie de meest kosteneffectieve oplossing voor een duurzame opwekking van elektriciteit. De technologie is goed ontwikkeld en de markt toont voldoende initiatief. Het is de vooral de maatschappelijke weerstand tegen windturbines die het opschalen van windenergie in de weg staat. Er is in de provinciale structuurvisie daarom vooralsnog slechts een beperkte hoeveelheid ruimte bestemd voor de plaatsing van windturbines. Het havengebied is daarbij het meest in het oogspringend waar maximaal 12 PJ /jaar aan windenergie mogelijk is bij volledige benutting van de ruimte. De overige plaatsingsgebieden zijn sterk versnipperd en zouden samen maximaal 10 PJ aan windenergie kunnen leveren. Het grootse aandeel daarin wordt geleverd door een windzone aan de rand van Goeree-Overflakkee. Behalve de haven vormt het glastuingebied van Westland, Oostland en Waddinxveen een grootschalig industrieel landschap waarbij het plaatsen van windturbines op relatief weinig maatschappelijke weerstand zal stuiten. Dit gebied is in de provinciale structuurvisie momenteel echter niet bestemd voor windturbines, terwijl het mogelijk is om hier circa 19 PJ per jaar aan windenergie op te wekken. Ijsvorming en de glasschade die dit tot gevolg heeft, wordt vaak genoemd als een van de reden waarom glastuinbouw en windenergie niet samengaan. Het moet echter mogelijk zijn om binnen afzienbare tijd ijsvrije windmolens te ontwikkelen. Andere bezwaren zoals schaduwvorming zullen afnemen als tuinders zelf kunnen participeren bij het ontwikkelen van windturbines. Op deze wijze ontstaat er een beperkt aantal plaatsingsgebieden in Zuid-Holland (windeilanden) die ‘landschappelijk onbelast’ zijn en waar de grote hoeveelheid windturbines juist tot een landschappelijke kwaliteit zal leiden.
Als de energieopgave van 2050 serieus wordt genomen zullen haven en glastuinbouwareaal niet voldoende zijn om te kunnen voorzien in de elektriciteitsopgave van Zuid-Holland. Er zal vroeg of laat gezocht moeten worden naar windrijke agrarische gebieden die niet landschappelijk zijn beschermd. Het is dan ook goed denkbaar dat de windturbines aan de rand van Goeree-Overflakkee (die overal op het eiland zichtbaar zullen zijn) op termijn worden uitgebreid met windturbines op een groter deel van het eiland. Met 23 PJ per jaar kan Goeree-Overflakkee daarmee uitgroeien tot een van de grootste windparken ter wereld. Er wordt reeds gezocht naar mogelijkheden om de bevolking van Goeree-Overflakkee financieel te laten participeren in deze uitdagende ontwikkeling.

Biomassa
Het schaarser worden van fossiele brandstoffen gaat gepaard met het schaarser worden van fossiele grondstoffen. De petrochemische industrie is daarom naarstig op zoek naar plantaardige grondstoffen die op termijn fossiele grondstoffen kunnen vervangen. Deze groene grondstoffen zullen voor een deel gebaseerd zijn op organisch restmateriaal afkomstig uit de regionale glastuinbouw en landbouw, maar ook uit het stedelijk afvalwater dat in de rioolwaterzuiveringen wordt gecollecteerd. Via de Rotterdamse haven kan biomassa daarnaast in grote hoeveelheden overzees worden aangevoerd. Nu wordt een deel deze geïmporteerde biomassa rechtstreeks gebruikt om de elektriciteitscentrales op de Maasvlakte bij te stoken. In de toekomstige ‘biobased economy’ wordt deze biomassa eerst opgewerkt (gevaloriseerd) tot bruikbare grondstoffen, waarna het resterend organisch materiaal beschikbaar is voor energieopwekking. Het eerste valorisatiepark is inmiddels in ontwikkeling op grondgebied van Hoek van Holland. Hoewel de calorische waarde van biomassa beperkt is, en het telen van biomassa ten behoeve van energieproductie daarom niet zinvol, is het waarschijnlijk dat de hoeveelheid biomassa die in de Rotterdamse haven passeert de komende jaren aanzienlijk zal groeien en daarmee ook de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking voor Zuid-Holland op basis van biomassa. Omdat biomassa (in tegenstelling tot wind en zon), kan worden opgeslagen en daarmee continu beschikbaar is, vormt het een belangrijk onderdeel van een betrouwbare duurzame energievoorziening (baseload).

Fresnelkassen
Slechts een deel van het zonlicht dat de glazen daken van kassen bereikt, kan nuttig worden gebruikt voor de groei van gewassen. Met het gebruik van fresnellenzen in het dakoppervlak (Frensel Concentrated Solar Power technologie) kan de onbenutte energie worden afgevangen en omgezet in voornamelijk warmte (90%) en elektriciteit (10%). Hoewel de techniek nog in de kinderschoenen staat, is met een totaal kasdakoppervlak van circa 5000ha in Zuid-Holland de totale potentie aan op te wekken energie aanzienlijk; ruim 60 PJ per jaar. Net als bij geothermie is de ruimtelijke impact van deze energievoorziening zeer beperkt; het bestaande glastuinbouwgebied wordt in feite meervoudig gebruikt. Het biedt wellicht ook alternatieve verdienmodellen voor de glastuinbouwsector. De prijs per opgewekte PJ warmte legt het vooralsnog af tegen die van geothermie. Schaalvoordelen en verdere doorontwikkeling van deze technologie zouden er echter toe kunnen leiden dat dit in de toekomst omslaat in het voordeel van Fresnel CSP.

Industriële zonneakkers
In de economische dynamiek van een van de grootste havenindustriële complexen ter wereld wordt onbedoeld ruimte verspild. Deze ‘waste space’ kan ontstaan doordat er (tijdelijk) geen nieuwe gebruiker voor is of omdat de grond dusdanig vervuild is dat hergebruik of een ander type gebruik moeilijk is. De productie van zonne-energie door middel van photovoltaische cellen zou een prima, al dan niet tijdelijke, invulling van deze industriële restruimte kunnen zijn. Er zijn reeds voorbeelden van grootschalige zonneakkers, maar meestal concurreren deze met voedselproductie en/of landschappelijke waarden. Zuid-Holland beschikt ook over meerdere grootschalige locaties en gebouwen die in aanmerking komen voor meervoudig gebruik als zonneakker. Te denken valt daarbij aan het veilinggebouw in Naaldwijk, de Slufter, de Scheidingsdam en de Beerenplaat. Bij de C3 deponie op de Maasvlakte wil de firma Van Gansewinkel het voortouw nemen om de stortplaatsen van Zuid-Holland te transformeren tot zonneakker.

GERELATEERDE PROJECTEN

NORDHAVNEN
2008, KOPENHAGEN (DENEMARKEN)
KLAVERTJE 4 GREENPORT VENLO
2009, VENLO, HORST, SEVENUM, MAASBREE
TRADE PORT NOORD
2009, VENLO
AFC NIEUW PRINSENLAND
2009, DINTELOORD
SUNRISE CAMPUS
2010, VENLO

Bookmark and Share
lage_temperatuur_w_thu2.jpg
warmtevoorziening__thu2.jpg
beschikbare_restwa_thu2.jpg
uitbreiding_stadsw_thu2.jpg
smart_thermal_grid_thu2.jpg
totale_potentie_ge_thu2.jpg
windeilanden_2050_thu2.jpg
elektriciteitscent_thu2.jpg
energieleverende_k_thu2.jpg
zonneakkers_thu2.jpg
biobased_2050_thu2.jpg
warmte_biobaseload_thu2.jpg
biobaseload_elektr_thu2.jpg
iso_biobaseload_thu2.jpg